در دل دشت ها و کوه های آذربایجان غربی دنیایی از تاریخ نهفته است از دشتهای چالدران با یاد نبردهای ایران و عثمانی و دلاوری هایی که ناکام ماند عبور می کنیم و در بالای کوهی که به دلیل شیب های ملایم طول مسیر چندان مرتفع به نظر نمی رسد ولی از مرتفع ترین مناطق آذربایجان است به بنایی با ترکیب حجمی بسیار شاخص و زیبا از سنگ های سیاه و سفید می رسیم که مصداق این نوع معماری را کمتر دیده ایم. بنایی با حجاری های زیبا و استادانه که تصاویری جالب بر سنگ های آن نقش بسته اند با نوشته هایی از خطوط ارمنی که برای ما ناآشناست و بعضا سنگ تراشه هایی که تخریب بعضی قسمت های آن در اثر آب و هوا نشان از قدمت این مکان دارد. این بنای زیبا کلیسای تادئوس مقدس و یا همان قره کلیسا است که تاریخ آن بنا به روایت موسی خورنی مورخ مشهور ارمنیان به اوایل دوره مسیحیت برمی گردد. قره کلیسا یکی از مقدس ترین بناهای مسیحیان در دنیا است. این بنا در فهرست میراث جهانی یونسکو قرار دارد و یکی از مقاصد بسیار مناسب برای دوستداران معماری و تاریخ و همچنین به دلیل قرار گرفتن در میان دشت و کوه مقصدی مناسب برای دوستداران طبیعت است. علاوه بر این دو به دلیل قرارگیری در منطقه ی آذربایجان برای فرار از گرمای تابستان، حتی در مرداد ماه دارای آب و هوایی مطبوع و عالی است.

در راه رسیدن به قره کلیسا تابلویی مشاهده می شود که روی آن نوشته شده: "ما اینجا سرود وحدت ادیان را می سراییم" و این همزیستی خود یکی از زیبایی های فرهنگی و اجتماعی این منطقه را نشان می دهد. در این منطقه حقیقتا تلاش های قابل تقدیری برای نزدیکی میان ادیان انجام شده است و مردم در آسایش و همزیستی کامل در کنار یکدیگر زندگی می کنند.

این کلیسا در استان آذربایجان غربی در جنوب ماکو و ۲۰ کیلومتری شمال شرقی چالدران در کنار روستایی به همین نام واقع شده‌است.

قره کلیسا

 

داستان قره کلیسا

در سال ۴۳ میلادی دو شخص به نامهای تاتائوس و بارتقیموس که تادئوس از حواریون و یاران نزدیک حضرت مسیح بوده است برای ترویج آیین مسیحیت وارد شمال غربی ایران می شوند، در آن زمان اشکانیان در ایران حکومت می کردند و بسیاری از مردم زرتشتی بودند و بسیاری نیز به آیین مهر روی آورده بودند.

پس از دعوت به آیین مسیحیت توسط این دو نفر که شاگردان مسیح بودند در ایران 3500 نفر مسیحیت را میدپذیرند که از جمله آنان سانتروک یا سنادوک پادشاه ارمنیان به همراه دخترش ساندوخت بودند.  پس از مدتی کوتاه، پادشاه از ایمان به مسیح روی گردان می شود و از عمل خود مبنی بر پذیرش دین مسیحیت پشیمان می گردد و دستور می دهد که تمام افرادی که به این دین روی آورده اند را بکشند و حتی ساندوک دخترش را نیز در این راستا از دم تیغ می گذراند و به همین دلیل ساندخت که یکی از اولین زنان شهید محسوب می شود که حاضر نشد از آیین مسیحیت دست بکشد نیز در میان مسیحیان از احترام و تقدس خاصی برخوردار است.

مقبره ای تحت عنوان مقبره ی ساندخت نیز در نزدیکی کلیسا قرار دارد که عده ای معتقدند مقبره ی دختر پادشاه است و البته برخی دیگر معتقدند که این مقبره مربوط به خواهر اسقف کلیسا است که برای دیدار برادر خود آمده بود و در آنجا درگذشته است.

بیش از دو قرن بعد در سال ۳۰۱ میلادی و در زمان حکمرانی تیرداد پادشاه اشکانی تبار ارمنستان، آیین مسیحیت دین رسمی این کشور اعلام شده و به سبب مقدس بودن کلمه شهید نزد مسیحیان در سده های سه تا شش میلادی قره کلیسا با استفاده از سنگهای سفید و سیاه بنا شد و مورد ارج و احترام قرار گرفت.

از دلایل تقدس این کلیسا وجود مزار طاطائوس (تادئوس) در سمت راست محراب است. همچنین مقبره ی یاران او نیز که کشته شدند در اطراف و داخل محوطه کلیسا قرار دارد.

كليساي طاطائوس (تادئوس) مقدس در طول زمان بارها دچار زلزله، غارت، چپاول و انهدام شده است. تنها عاملي كه باعث شد اين كليسا پس از پشت سر گذاشتن هزاران مصائب و سختي و همچنین از دست طبیعت آذربایجان پس از سده ها جان سالم به در ببرد همانا جنبه مقدس بودن آن است. چراکه یکی از دوازده حواریون حضرت مسیح در آن به خاک سپرده شده است.

ظرافت، تناسب، زيبايي و مضمون‌هاي به كار برده شده در نقش برجسته‌هاي اين كليسا در نوع خود در جهان مسيحيت بي‌نظير است. حجاران هنرمندي كه با توشه‌اي سرشار از هنر، تجربه و مهارت، نقش برجسته‌هاي اين اثر هنري نفيس و بسيار زيبا را خلق كرده‌اند، داراي چنان ذوق و قريحه‌اي بودند كه توانستند چنين نقش برجسته‌هايي از خود به يادگار بگذارند و آن را بصورت يكي از گنجينه‌ هاي هنر حجاري ايران زمين در آورند و زائران كليساي طاطائوس (تادئوس) مقدس را وادار به تحسين كنند.

 

وجه تسمیه

در زبان ارمنی به این کلیسا، سورپ تادئوسی وانک به لاتین Surb Tadeosi vank  به معنای کلیسای مقدس طاطائوس یا کلیسای تادئوس مقدس گفته می شود. همچنین به این کلیسا نام های قره کلیسا یا کارا کلیسا نیز داده می شود.

تادائوس یا طاطائوس که نام یکی از حواریون است که در این مکان به شهادت رسیده و دفن شده است و اساسا علت قداست این مکان حضور این فرد و دفن بدن او و 3500 نفر از پیروانش است که در یک فاجعه انسانی به قتل رسیدند.

در زبان آذری، قره دارای دو معنی می باشد. معنی مصطلح و رایج آن ( سیاه ) است. بنابراین قره کلیسا یعنی کلیسای سیاه. باتوجه به سنگ های سیاهی که در ساختمان کلیسا استفاده شده است، این معنا بیشتر به ذهن می رسد.

از طرف دیگر، جمعی معتقدند که کارا کلیسا مربوط به زمانی است که در این منطقه ارامنه سکونت داشتند و زبان آن زبان رایج آذری باستانی بوده است که با زبان ترکی متفاوت است و کارا پیشوند اسم مکان و به معنی بزرگ است. در اینصورت کارا کلیسا به معنی کلیسای بزرگ می باشد.

قره کلیسا

 

ثبت قره کلیسا در فهرست میراث جهانی یونسکو

این کلیسا در تاریخ ۱۱ بهمن ۱۳۳۴ خورشیدی به شماره ۴۰۵ ثبت ملی گردیده  و در تاریخ 17 تیرماه 1387 خورشیدی برابر با ۷ ژوئیه سال ۲۰۰۸، مجموعه قره کلیسا، شامل 3 کلیسای اصلی با نام‌های قره کلیسا یا سنت تادئوس، کلیسای سنت استپانوس و کلیسای زور زور به‌عنوان نهمین اثر تاریخی ایران در فهرست میراث جهانی یونسکو به ثبت رسید.

سازمان جهانی یونسکو شاخص های زیر را به عنوان دلایل ثبت این اثر تاریخی عنوان کرده است:

* نشان دهنده تبادل ارزش های بشری در یک بازه زمانی در یک منطقه فرهنگی از لحاظ پیشرفت در معماری یا فناوری، برنامه ریزی شهری یا طراحی چشم انداز است.

* گواهی بی همتا یا دست کم استثنایی بر یک سنت فرهنگی یا تمدن زنده یا از میان رفته می باشد.

* نمونه ای برجسته در معماری یا تکنولوژی است که مرحله ی مهمی از تاریخ بشر را نشان می دهد.

 

موقعیت جغرافیایی قره کلیسا

استان آذربایجان غربی، ۲۰ کیلومتری شمال شرقی چالدران، روستای قره کلیسا.

قره کلیسا در منطقه کوهستانی چالدران که مرتفع‌ترین منطقه استان آذربایجان‌غربی است، قرار گرفته است. موقعیت خاص جغرافیایی کلیسا به گونه‌ای است که اطراف آن را از هر طرف کوه در بر گرفته است و در کنار کلیسا رودخانه قرار دارد


قره کلیسا در ۴۶ درجه و ۳۳ دقیقه طول جغرافیایی و ۳۹ درجه و ۶ دقیقه عرض جغرافیایی نسبت به نیمروز گرینویچ قرار دارد.

 

مسیر رسیدن به قره کلیسا

برای رسیدن به قره کلیسا بسته به اینکه ترجیح می دهید از سمت تبریز راه بیافتید یا از سمت ارومیه دو مسیر پیشنهادی وجود دارد.

اول اینکه از تبریز به سمت خوی حرکت کنید فاصله تبریز تا قره کلیسا حدود ۲۷۰ کیلومتر است نرسیده به خوی به یک سه راهی (پلیس راه) میرسید. سه راهی را به سمت قره ضیا الدین برید و وقتی وارد جاده قره ضیا الدین شدید به سمت شوط  حرکت کنید. شوط را که به سمت چالدران ادامه بدهید مجددا به یک سه راهی می رسید و تابلو قره کلیسا را مشاهده می کنید. بعد از چند کیلومتر حرکت در آن جاده فرعی قره کلیسا و ماشین های کمپر خارجی که اطرافش ایستاده اند را میبینید.
مسیر بعدی از سمت ارومیه به سلماس و خوی و بعد به چالدران و از چالدران به سمت شوط هست
فاصله ارومیه تا قره کلیسا حدود ۲۷۵ کیلومتر است. در نظر داشته باشید که مسیر خوی به چالدران (که مسیری بسیار زیبا و دل انگیز است) کوهستانی است و پیچ های زیادی دارد و حتما باید با احتیاط کامل رانندگی کنید خصوصا که احتمال بارندگی شدید در این منطقه زیاد است و این جاده بسیار کم تردد است.

در مجموع بخش زیادی از مسیر اول جاده ترانزیت بین‌المللی است و از کیفیت بهتری نسبت به مسیر دوم برخوردار است اما مسیر دوم که کوهستانی است از طبیعت زیباتری برخوردار است که باتوجه به شرایط خود و شرایط آب و هوا می توانید یکی از این دو را برگزینید.

نکته دیگر اینکه شما اگر از سمت تبریز هم رفته باشید ولی دوست داشته باشید که مسیر دل انگیز خوی به چالدران را تجربه کنید می توانید بعد از سه راهی یا همان پلیس راه خوی، به جای حرکت به سمت قره ضیا الدین به سمت خوی حرکت کنید و بعد به سمت چالدران و ... در این صورت از مناظر زیبای این جاده هم لذت خواهید برد.

فاصله این روستا با شهر سیه‌چشمه 20 کیلومتر است و از طریق جاده آسفالت شهر سیه چشمه ـ شوط، قابل دسترسی می‌باشد.

فاصله از مرکز استان و شهرهای اطراف

ارومیه: ۲۷۵ کیلومتر

تبریز: ۲۷۰ کیلومتر

شوط: ۳۵ کیلومتر

ماکو: ۸۵ کیلومتر

قره کلیسا

 

 تخریب ها و بازسازی های قره کلیسا 

اگر کمی دقت کنیم هنوز هم بر دیوارهای قره کلیسا می توان جای گلوله های جنگهای تاریخی را که در این منطقه رخ داده است، ببینیم. قره کلیسا حوادث زیادی را در طول تاریخ بر خود دیده است. جنگها عمده ترین علت مورد آسیب قرار گرفتن این بنای پس از زلزله بوده اند.

قره کلیسا چندین بار در ادوار مختلف تخریب و مجدداً بازسازی شده است. نخستین بار هنگام حمله چنگیز مغول بخش وسیعی از قره‌کلیسا تخریب شد، اما در زمان حکومت هلاکوخان، این کلیسا به همت ”خواجه نصیرالدین طوسی“ مرمت گردید. به طور کلی هر زمان که ارامنه احساس امنیت کردند، بنای قره کلیسا را مرمت و بازسازی می کردند و در دوره های مختلف به دلیل اهمیت مذهبی ای که این کلیسا برای مسیحیان داشته مانع از تخریب آن شده اند.

در سال 1319 میلادی نیز پس از وقوع زلزله‌ای سنگین، قره کلیسا دوباره ویران گردید که به روایت سندی از ”آندرانیک هویان“، ده سال بعد (1329 میلادی) توسط زاکاریای قدیس تعمیر و بازسازی گردید. بر اساس کتیبه ای که کنار محراب به خط ارمنی قدیم نگاشته شده است، کشیشی به نام زاکاریا در سال ۱۳۱۹ میلادی به زلزله مهیبی اشاره می کند که کلیه بنای قره کلیسا را تخریب می کند تا جایی که هیچ اثری از بنای اولیه باقی نمی ماند.
اما زاکاریا تصمیم می گیرد در عرض ۱۰ سال کلیسای ویران شده را بازسازی و مرمت کند و چیزی که اکنون از این کلیسا باقیمانده ماحصل تلاشهای این کشیش بوده است.

همچنین در سال 1691 میلادی با سنگ‌های سیاه، در سال 1810 میلادی از سوی ”سیمون بزنونی“ اسـقف مـاکو بـا سنگ‌های سفید تعمیر و تزیین گردید. آخرین تعمیرات این بنا باز می گردد به زمانی که مرز ایران و ارمنستان به وسیله رود ارس از یکدیگر جدا و اسقفی ارمنی برای گسترش بنای کلیسا راهی ایران می شود.
وی قصد داشت با الگوبرداری از کلیسای بزرگ که نزدیک ایروان بوده این بنا را به عنوان یک کلیسا و مکانی برای تعلیم احیا کند .او در آن زمان راهی تبریز می شود و با درخواست از عباس میرزا که آن موقع به عنوان ولیعهد فتحعلی شاه بر تخت نشسته بوده است قسمت عظیمی از کلیسا را بازسازی می کند و از آن زمان بخش سفید کلیسا به وجود می آید.
وی در واقع در آن زمان با تلفیق و الحاق بخش قدیم (کلیسای سیاه) با بخش نو (کلیسای سفید) شاهکاری از معماری را در این نقطه رقم می زند. البته پیش از اتمام این مرمت عمر عباس میرزا به پایان می رسد.
این موضوع را کتیبه که بر سر در کلیسا موجود است، تایید می کند این کتیبه تقریبا تنها نوشته ی این بنا به زبان فارسی است این کتیبه که بر سنگ مرمر نگاشته شده که با سایر سنگ های بنا متفاوت است بر سر در ورودی کلیسا و بالای یک نوشته ی ارمنی که گویا قدیمی تر از آن است نصب شده است. در آن شاعری به زبان فارسی الحاق بخش سفید را به بخش سیاه توضیح می دهد.

 

معماری قره کلیسا

ترکیب حجمی این بنا ترکیبی بسیار زیباست که از دور خود نمایی می کند.کلیسای اصلی دارای سقفی صاف است که گنبد هرمی دوازده وجهی بالای آن قرار دارد. پایه گنبد با نوارهای سنگی سیاه و سفید پوشیده شده که جلوه‌ای خاص به این بنا بخشیده‌ است. وجود دو گنبد مشابه و در کنار هم، دو قله کوه آرارات را در ذهن ارامنه به تصویر می‌کشد. سنگ نوشته‌ها و حجاری‌های فوق‌العاده زیبا، این مکان را از بسیاری از کلیساهای هم عصر خود متمایز می‌سازد چراکه شامل حجاری هایی است که نظیر آن در کمتر بنایی دیده می شود گفته می شود که بخشی از حجاری های این بنا برگرفته از اساطیر مختلف از جمله شاهنامه است. سنگ تراشه هایی از گیاهان و حیوانات و فرشتگان وحضرت مسیح و حضرت مریم و حواریون هم در این کلیسا به چشم میخورد.

کلیسای جامع تادئوس مقدس یا همان قره کلیسا شامل مجموعه‌ای از فضاهای جانبی مشتمل بر دو حیاط شرقی و غربی و ۴۷ اتاق است که به راهبان، طلبه‌ها، محققان و نویسندگان، نگهبانان کلیسا و کتابخانه آن تعلق داشته است. علاوه بر آن زیرزمین کوچکی نیز در زیر اتاق‌ها قرار دارد و فضاهای کوچکی نظیر ناهارخوری، آشپزخانه، آسیاب، عصارخانه، دخمه‌ای برای نگهداری غذا و فضاهای دیگری در حیات جانبی غربی است. همچنین اگر به مقطع قره کلیسا نظری بیافکنیم، تمام بنا به صورت ساختمانی واحد دیده می‌شود. برخلاف معابد اولیه ارمنیان که به شکل مربع است، این کلیسا مستطیل شکل است.

ارتفاع گنبد سیاه قره کلیسا ، ۱۸ متر و ارتفاع گنبد سفید ۲۴ متر است. تعداد دیرهای اطراف کلیسا چهل و چهار باب و مساحت کل مجموعه کلیسا با حصار دیرها ۶۲۸۵ متر مربع است.

تزیینات قره کلیسا به دو بخش تقسیم می‌شود:
۱- نقش و نگارهای روی بدنه کلیسای قدیمی که احتمالاً ریشه در اساطیر دارد.
۲- تزیینات بدنه قسمت جدید کلیسا شامل تصاویری از قصه‌های قدیمی، طاق نماها، نیم ستونهای برجسته و قوسهای تزئینی حجاری شده است. جالب آن که در بخشی از این تزیینات می توان داستان هایی از شاهنامه را که مصور شده اند نیز مشاهده کرد.

بخش سیاه قره کلیسا تزیینات کمی دارد و در واقع در بازسازی که از سوی اسقف زاکاریا صورت گرفته است، وی با تعدادی سنگ سفید نقوش هندسی را روی طوق گنبد کلیسای قدیمی یا سیاه ایجاد می کند اما در مقابل این امر تزیینات بخش سفید در نقطه مقابل تزیینات بخش سیاه قرار می گیرد تا شاهکارهایی در زمینه تزیینات یک بنای تاریخی در قره کلیسا خلق شود.
این تزیینات به واسطه آن که سنگهایش همگی از سنگ های آهکی و به راحتی قابل تراش و حجم سازی بوده اند، بسیار بدیع است و حتی می تواند در جهان منحصر به فرد به شمار رود.
همانطور که اشاره شد گل بوته های فراوان به همراه چهره های حواریون مسیحی و حتی حضرت مسیح(ع) و حضرت مریم از جمله تصاویری هستند که در این کلیسا به چشم می خورند.
کلیسای سیاه رنگ در بخش خارجی دارای طرحهای زیبایی مانند گردونه خورشید و بقایای حجاریهایی از بنای اولیه کلیساست اما در بخش کلیسای سفید حجاری های ارزشمند فراوانی به صورت تصاویر انسان، نقوش گل و بوته، اشکال حیوانات و موتیفهای تزیینی زیادی دارد که الهام گرفته شده از عقاید مذهبی و هنر روزگار خویش است.
کتیبه هایی به خط ارمنی در قسمتهای داخل و خارج بنا روی سنگ کنده شده که مربوط به تعمیرات یا به صورت یادگاری مربوط به بازدیدکنندگان گذشته دور است.

اگر می خواهید در مورد معماری قره کلیسا بیشتر بدانید این مقاله را در مجله گردشگری اکسیر مطالعه کنید.

باداراک در قره کلیسا

مراسم مذهبی سالیانه ی مسیحیان در قره کلیسا

گفتنی است ارامنه هر سال در روزهای آخر تیرماه و هفته اول مرداد ماه (معمولا از 31 تیر تا 4 مرداد) که مصادف با قتل تادئوس مقدس و پیروان مسیحی او است در قره کلیسا مراسم خاصی به نام باداراک بر پا می‌دارند.

 در ماه ژوئن میلادی ارمنیان جهان برای زیارت قره کلیسا به ایران می‌آیند که به همراه آنها تعدادی از سفرای کشورهای مسیحی در ایران نیز در مراسم زیارت کلیسای تادئوس شرکت می‌کنند.

در این مدت ارامنه با انجام اعمال زیارتی از جمله راز و نیاز با خدا، روشن کردن شمع، غسل تعمید نوزادان، قربانی کردن گوسفند از خداوند طلب رحمت می‌کنند و مراسمی موسوم به باداراک را انجام می دهند که یکی از هفت مراسم مقدس مسیحیان است.

بر اساس رسم دیرین، شرکت کنندگان باید ۳ روز را در قره کلیسا بمانند اما تصمیم برای تعداد روزهای توقف در قره کلیسا بر عهده ی خانواده هاست و گاهی این توقف بیش از سه روز طول می کشد. خانواده های ساکن شهرهای نزدیک نیز فقط روز دوم را به قره کلیسا می روند و سپس به خانه شان باز می گردند.

در روزهای پیش از شروع جشن ارمنیان از شهرهای تبریز، ارومیه، تهران، اصفهان، قزوین ودیگر شهرها و کشورهای همسایه به صورت گروهی و خانوادگی به قره کلیسا عزیمت می کنند تا در جشن قره کلیسا شرکت نمایند. در این میان برخی از خانواده های آشوریان و تعداد انگشت شماری از خانواده های کاتولیک هم خودشان را به این محل می رسانند تا در شادمانی جشن شریک باشند. جمعیت بسیاری در این جشن شرکت می کنند. برپا شدن چادرهای مسافرتی در اطراف کلیسا از مهم ترین نشانه های این مراسم است چرا که ساختمانی برای اتراق در آنجا وجود ندارد و همه با تجهیزات اقامتی خود راهی قره کلیسا می شوند.

آیین دعای کلیسا در دو روز نخست در دو نوبت صبح و عصر برگزار می گردد اما در روز سوم، تنها یک بار و با آیین ویژه عید به وسیله اسقف اعظم اجرا می شود. شرکت در این آیین ها اجباری نیست و بسیاری تنها برای شرکت در دیگر برنامه های این جشن همچون تهیه غذا و پرداختن به خوردن و آشامیدن، سرگرمی عمومی خانواده ها و دید و بازدید با دوستان و آشنایان به این مکان می آیند.

یکی از مهم ترین آداب این جشن یا گردهمایی سه روزه، آیین های غسل تعمید کودکان و نوجوانان ارمنی در این کلیسا می باشد. عده ای بر این عقیده اند که تعمید کودکانشان در نخستین کلیسای حضرت مسیح و محل شهادت حواری آن حضرت، خیر و برکتی بی پایان را با خود به همراه می آورد. علاوه بر کودکان، گروهی از خانواده ها فرزندانشان را با قصد نذر و نیت غسل تعمید می دهند و به همین دلیل سن غسل تعمید گیرندگان گاه به ۱۵ و ۲۰ سال هم می رسد.

به طور کلی این جشن مجموعه ای از انگیزه های اعتقادی، قومی و سنتی را در بر می گیرد که با انگیزه های خانوادگی، عاطفی، تفریحی و همچنین مسافرت و استفاده از آب و هوای ییلاقی و دیدار دوستان و آشنایان درآمیخته است.

 

آب و هوا

باتوجه به قرارگیری این کلیسا در منطقه ی آذربایجان غربی و قرارگیری آن در میان کوه و دشت آب و هوای نسبتا سردسیری دارد که در زمستان ها امکان لغزنده بودن جاده های منتهی به آن وجود دارد و در مقابل در فصل تابستان و حتی در گرمترین روزهای سال دارای آب و هوایی نسبتا خنک است.

 

فصل مناسب سفر

با توجه به آب و هوای منطقه، بهترین زمان بازدید از قره کلیسا، از اردیبهشت تا پایان مهر می باشد. چراکه در سایر مواقع سال ممکن است یخبندان و یا مه غلیظ باعث شود جاده های منتهی به آن که اغلب هم دارای پیچ های متعدد هستند لغزنده و خطرناک باشد. در میانه ی تابستان این مکان بسیار خنک است و با توجه به رودخانه ای که در کنار آن است از هوای مطبوعی برخوردار است اما در فصل بهار و همچنین در شهریور ماه زیبایی های طبیعی منطقه و دشت های چالدران به اوج می رسد. به یاد داشته باشید که در هفته اول مرداد ماه (معمولا از 31 تیر تا 4 مرداد) به قره کلیسا نروید چرا که به دلیل میزبانی از مراسم مذهبی، ورود غیر مسیحیان به آن ممنوع است.

 

امکانات خدماتی و رفاهی

این کلیسا در تمامی ایام سال به جز هنگام برگزاری مراسم خاص هر ساله، پذیرای مسافران، گردشگران و بازدیدکنندگان داخلی و خارجی می‌باشد که پس از ثبت جهانی قره کلیسا شاهد بازدید کنندگان بیشتری نیز بوده است. امکاناتی همچون بلیط فروشی و نگهبانی دفتر فنی نیز در آن ایجاد شده و جهت جلوگیری از تخریب، حفظ و نگهداری بنا تحت نظارت سازمان میراث فرهنگی قرار دارد. همچنین با ورود افراد بروشوری با توضیح مختصری درباره ی قره کلیسا و آرامگاه ساندخت و صومعه زاکارای مقدس که در نزدیکی قره کلیسا قرار دارند به آن ها داده می شود.

بعضا راهنماهایی نیز در منطقه وجود دارند که توضیحاتی بسیار جامع تر و دقیق تر درباره ی قره کلیسا به گردشگران ارائه می دهند.

بهای بلیط برای ایرانیان 3000 تومان و برای خارجی ها 20000 تومان است. که البته گاهی این مبلغ هم دریافت نمی شود و ورود به کلیسا آزاد است.

زمان بازدید در زمستان از ساعت 9 صبح تا 7 شب و در تابستان 9 صبح تا 8 شب است.

دفتر اسقف خلیفه گری ارمنی‌ها، آشپزخانه و مکانی برای عرضه هدایا و همچنین سرویس بهداشتی در این کلیسا وجود دارد. درست است که قره کلیسا میزبان یکی از مراسم مهم مسیحیان است اما اقامتگاهی در اطراف آن دیده نمی شود و امکانات رفاهی خاصی در اطراف آن به وجود نیامده. ۱۰ تا ۲۰ خانه در روستاي قره كليسا واقع در سيصد متري كليسا وجود دارد که متعلق به كشاورزان مسلمان روستاست اما برای اقامت نمی شود روی آنها حساب باز کرد. البته به تازگی و علی الخصوص پس از ثبت جهانی افراد محلی به گردشگران اقبال بیشتری نشان می دهند و امکاناتی برای اقامت نیز در نظر گرفته اند اما هنوز انسجامی ندارد و در صورتی که بخواهید در اطراف قره کلیسا اقامت داشته باشید بهتر است به شهر سیه چشمه یا همان چالدران در 20 کیلومتری قره کلیسا بروید.همچنین فاصله ی قره کلیسا تا نزدیک ترین پمپ بنزین ۳۵ کیلومتر است. برای آب آشامیدنی بهداشتی بهتر است از آب معدنی استفاده کنید و غذای سبکی همراه خود داشته باشید. البته لازم به ذکر است که بازدید از کلیسا چندان طول نمی کشد و رفت و آمد به آن آنقدر طولانی نخواهد شد بنابراین اگر با برنامه ریزی سفر کنید نیازی به اقامت در این منطقه نخواهید داشت.

البته لازم به ذکر است در طول مدت مراسمی که برای مسیحیان برگزار می شود به دلیل بازدید بالا امکاناتی نظیر درمانگاه سیار، برپایی ایستگاه آتش نشانی، استقرار نیروهای امداد و نجات، بر پائی غرفه فروش مواد غذائی و حضور 4 شبانه‌روزی نیروهای انتظامی، شرکت‌های خدمات رسان آب، برق و اکیپ‌های بهداشت محیط و دامپزشکی است.

 

مناطق دیدنی نزدیک

در فاصله ی بسیار کمی از قره کلیسا آرامگاه ساندخت و همچنین صومعه زاکاریای مقدس قرار دارد (فاصله ی این مکان ها در حدی است که از قره کلیسا دیده می شوند.)

مقبره ساندخت در حومه چالدران در جنوب غربي قره كليسا قرار دارد. بناي ياد شده در قرن 14 ميلادي همزمان با احداث بناي قره كليسا ، احداث شده است. مصالح بكار رفته در آن سنگ هاي مكعبي تراشيده شده مي باشد و طاقهاي استفاده شده در آن از نوع رومي و ملات مورد استفاده در آن ماسه آهك مي باشد . اين مقبره داراي سالن اصلي و اتاق محراب مي باشد و تحت نظر شوراي خليفه گري، ديوارهاي جانبي و ساقه گنبد آن بازسازي و احيا شده است . کلیسای ساندخت دارای یک گنبد کوچک و کم ارتفاع و بسیار شبیه به کلیسای زاکاریا اما با ابعاد کوچک ساخته شده و دارای یک ورودی کوچک در سمت شمال مقبره است.

مقبره ساندخت بر روی بلندترین نقطه ارتفاعات شمالی دیرتادئوس قرار دارد. به روایتی این مقبره مزار ساندخت، دختر پادشاه ارمنستان است که پس از ممنوعیت دین مسیح توسط پدرش همچنان به این آیین وفادار می ماند و به دستور پادشاه تمامی مسیحیان از جمله دخترش کشته می شوند و به دلیل قداست شهادت در آیین مسیحی، ساندخت که یکی از اولین شهیدان زن است محترم و مقدس شمرده می شود.

همچنین در بعضی از منابع گفته می شود علت نام گذاری کلیسا به این اسم به دلیل وجود مزار خواهر اسقف سیمون بزنونی در این محل است، او که در سال ۱۸۱۰ میلادی برای دیدار برادر خود به این مکان می آید و بعد از چندی در سال ۱۸۱۳ میلادی در همین محل فوت می کند، سنگ قبری در این مکان به اسم او در این مکان قرار داشته که بعدها افرادی آن را تخریب و نابود کردند.

از بین این دو روایت به نظر می رسد که روایت دوم به حقیقت نزدیک تر باشد.

مقبره ساندوخت چالدران به شماره ۱۶۶۱۰ در تاریخ 27/8/1364 به ثبت آثار ملی و تاریخى رسیده است.

صومعه زاکاریای مقدس نیز در سیصد متری دره‌ای در کنار قره‌کلیسا قرار دارد. این فرد همان اسقفی است که بخش وسیعی از مرمت قره کلیسا را در 10 سال انجام داده است.

از مکان های دیدنی دیگری که در نزدیکی قره کلیسا قرار گرفته است می توان به کلیسای سنت استپانوس جلفا و همچنین آرامگاه شمس تبریزی خوی اشاره کرد.

 

سخن آخر:

خوشبختانه اخیرا با فرهنگسازی هایی که صورت گرفته در مکان های طبیعی و تاریخی کمتر شاهد رفتارهایی نظیر رها کردن زباله و ... هستیم که این مساله بسیار حائز اهمیت است. مورد دیگری که در رابطه با مکان های تاریخی به چشم می خورد یادگاری هایی است که بر روی سنگ های این مکان ها نقش بسته و باعث آسیب به بنا می شود. متاسفانه قره کلیسا نیز از این صدمات بی نصیب نمانده و یادگاری هایی به زبان فارسی و ارمنی بر روی دیوارهای آن نقش بسته است. امیدواریم گردشگران عزیز بیشتر به این امر اهمیت دهند و همیشه به یاد داشته باشند که بهترین نوع طبیعت گردی و گردشگری آن است که هیچ اثری از خود در طبیعت به جای نگذاریم.