تابستان پارسال تصمیم گرفتیم که از شهر جلفا و به ویژه از کلیسای سنت استپانوس دیدن کنیم.

خود را برای یک سفر 2 روزه آماده کردیم و 3 نفری به سمت تبریز راه افتادیم. در مسیر از قزوین و زنجان عبور کردیم و حوالی ظهر به تبریز رسیدیم. وقت گشت و گذار در تبریز را نداشتیم بنابراین بعد از صرف ناهار و استراحت 2 ساعته، مسیر خود را به سمت جلفا ادامه دادیم.

از تبریز به سمت جلفا حدود 1 ساعت و نیم راه داشتیم. نزدیک غروب به جلفا رسیدیم و تصمیم گرفتیم شب را در هتل استراحت کنیم و فردا صبح به دیدار سنت استپانوس برویم.

صبح به شوق دیدار کلیسا از خواب بیدار شدیم و پس از صرف صبحانه در هتل به سمت مقصد حرکت کردیم. سنت استپانوس در امتداد مرز ارس و تقریبا در 18 کیلومتری شهر جلفا قرار گرفته است.

جاده ای که در آن حرکت میکردیم بین کوه و رود ارس قرار گرفته بود. کلیسا به مرز کشور بسیار نزدیک است و شاید 2 یا 3 کیلومتر با آن فاصله داشته باشد.

از آن جایی که قبلا در مورد کلیسای سنت استپانوس مطالعه کرده بودم و ویژگی های آن را میدانستم، لحظه به لحظه اشتیاقم برای دیدنش بیشتر میشد.

این کلیسا با نام سنت استپانوس (یا همان استفانوس در زبان ارمنی) دومین کلیسای مهم ارامنه، پس از قره کلیسا است و قدمتش به سده نهم میلادی تعلق دارد که نام آن به معنی استپانوس مقدس است. او یکی از ۷ نفری است که مراسم تحلیفش به وسیله حواریون حضرت عیسی مسیح صورت گرفت و از مبلغان مسیحیت شد.

تا سال 53 به دلیل متروکه بودن این منطقه برای مدتی طولانی میزان آسیب این بنا در حدی بود که بیشتر به یک خرابه شبیه بود و پس از آن مرمت و بازسازی شد. به همین دلیل ساکنین آن منطقه گاهی به این کلیسا"خرابا کلیسا" نیز می گویند. برخی نیز آن را "کلیسای دره شام" و برخی هم "کلیسای سنت اتیان" و برخی "دیر ماغارد" میگویند.

کلیساهای زیادی به این نام در سراسر دنیا وجود دارند. آن طور که پیداست این نام برای مسیحیان از تقدس خاصی برخوردار است.

برای درک بهتر ارزش این کلیسا، باید بدانید که در سال 2008 به ثبت جهانی یونسکو نیز رسیده است.

طبق شنیده هایم بنای سنت استپانوس یک بار بر اثر زلزله تخریب شده است و مرمت شده است. بنای فعلی کلیسا را باتوجه به سبک معماری اش به دوره صفویه نسبت میدهند اما مرحله نهایی و تکمیلی بازسازی کلیسا در دوره قاجاریه و زمان عباس میرزا انجام شده و کلیسا در سال 1243 قمری به شکل فعلی اش درآمده است.

کلیسای سنت استپانوس در بین درختان و دره‌ای سرسبز محصور شده و حصاری سنگی دورتادور بنا را احاطه کرده است.  برای ورود به محوطه باید از ورودی ای سنگ تراشی شده از نقش برجسته‌ای از مریم و کودکی حضرت عیسی که دارای دری چوبی وآهن کوبی شده است عبور کنیم.

تمام قسمتهای بنای کلیسا سنت استپانوس از سنگ های سرخ و صورتی و سفید با هفت برج نگهبانی و پنج استوانه سنگی مستحکم ساخته شده است. این کلیسا از 3 بخش اصلی نماز خانه اصلی، اجاق دانیال، برج ناقوس تشکیل شده است. وارد سنت استپانوس که شدیم از دالان سنگی سمت نمازخانه رفتیم.  برای ورود به نمازخانه یا همان صحن کلیسا باید از یک درب منبت کاری زیبا که یادگاری از دوران قاجار است عبور میکردیم. نمازخانه فضایی تاریک و نم گرفته داشت. تنها راه ورود نور به آن یک سوراخ کوچک تعبیه شده بر روی گنبد است که صدای بال زدن پرنده ها بر روی گنبد نیز از همانجا در فضای نمازخانه میپیچید.

از نمازخانه که خارج شدیم برج ناقوس را دیدیم. برجی که ناقوسی در آن دیده نمیشد. با خبر شدیم که این ناقوس در سال های گذشته برای تعمیر به ایتالیا فرستاده شده ولی هرگز به کلیسا بازگردانده نشده است. این برج دارای گنبدی هرمی شکل هشت ضلعی است که بر روی هشت ستون استوانه‌ای از سنگ سرخ رنگ با سرستونهای زیبا بنا شده است. برج ناقوس در زمان عباس میرزا (نایب السلطنه فتحعلی شاه قاجار) مرمت شده‌است.

سپس به سمت اجاق دانیال رفتیم. اجاق دانیال تالاری در کلیسا است که به به دیوار شمالی کلیسا که ۶ متر عرض و نزدیک به ۲۰ متر طول دارد، متصل است.

در انتهای شرقی این تالار، محل غسل تعمید است. به دلیل قداستی که این کلیسا برای ارامنه دارد، معتقدند که غسل دادن نوجوانان و کودکان در این مکان، باعث خیر و برکت در آینده خواهد بود.

در داخل و خارج کلیسای سنت استپانوس صدها سنگ نوشته به زبان ارمنى وجود دارد که تاریخچه ساخت این کلیسارا نشان میدهد.

در حالی که مبهوت عظمت و قدمت کلیسای سنت استپانوس بودیم، از آن خارج شدیم تا گشتی در محوطه اطراف بزنیم که با گروهی گردشگر مواجه شدیم. نزدیک شدیم تا از صحبت ها و اطلاعات آن ها نیز بهره ببریم.

طبق گفته ها و شنیده هایشان، در سال ۱۳۸۴ سازمان ميراث فرهنگی طی مرمت بنا، بقايای استخوان حواريون و قديسين مسيح را كشف کرده است كه طبق روايات تاريخی در این کلیسا نگهداری می شده است. امیدوارم توانسته باشم مقداری از هیجان و تجربه جذاب خودم را به شما هم منتقل کنم.