جلفا ، شهر کلیساهای تاریخی

جلفا بعد از فرودگاه تهران، پر رفت و آمدترین مرز ایران است.

اگر نمی‌دانید باید بگوییم که جلفا جدا از تمامی جاذبه های گردشگری، موقعیت گمرکی و تجاری مهمی دارد اما به دلیل وجود کلیساهای متعدد و مهمی که در خود جای داده است بسیار مهم و دیدنی است. یکی از علت های وجود کلیساها در این شهر این است که بیشتر ساکنین این شهر را اقلیت های مذهبی تشکیل می‌دهند.

از تهران به سمت جلفا 764 کیلومتر ( حدود 8 ساعت ) فاصله است. بعد از گذشتن از کرج، قزوین، زنجان، تبریز و سپس مرند، به جلفا میرسیم.

جاذبه های گردشگری جلفا

جلفا جاذبه های گردشگری بسیار زیادی را در خود جای داده است که در ادامه به تعدادی از آنها اشاره خواهیم کرد .

رودخانه ارس

 نام قدیم این رودخانه آراکس بوده است که از ارتفاعات هزار برکه در کشور ترکیه نشات می‌گیرد. این رودخانه از مرز ترکیه، نخجوان جلفا و ارمنستان گذشته و پس از گذر از مرز ایران، وارد جمهوری آذربایجان شده و به رودخانه کورا می‌ریزد. در این رود حدود ده نوع ماهی مختلف زندگی می‌کنند که بعضی از آنها به نسبت سایر ماهی ها بسیار بزرگتر هستند. به همین جهت همواره مورد توجه صیادان قرار می‌گیرد.

حمام جلفا

 تاریخی دقیقی از ساخت آن در دست نیست اما با توجه به سبک معماری آن می‌توان گفت که مربوط به دوره قاجاریه است. این حمام دقیقا در محلی بنا شده است که محل استراحت کاروانان قبل از عبور از رود ارس بوده است و استفاده از آن برای تجار، بازرگانان، کارمندان، کارگران، نظامیان و مردم عادی آزاد بوده است.  

کاروانسرای خواجه نظر

 این محل نیز ارزش بازدید را دارد. این کاروانسرا یکی از 999 کاروانسرایی است که در زمان حکومت شاه عباس صفوی ساخته شده است. نام این کاروانسرا برگرفته از نام یکی از ارامنه معتبر در جلفا به نام خواجه نظر است که در تجارت تبحر خاصی داشت و نزد شاه عباس صفوی بسیار محبوب بود. شاه عباس به او لقب کلانتر ارامنه را داده بود و به افتخار او در 2 طرف رود ارس، 2 کاروانسرای احداث کرد.

آبشار ماهاران

این آبشار با 15 متر ارتفاع در کنار رود ارس واقع شده است. برای دیدن این آبشار باید از رود ارس به سمت ماهاران پیاده حرکت کنید و یا اینکه از خود ماهاران در مسیر آب پایین بیایید.

بازارچه مرزی جلفا

بازارچه مرزی جلفا در کنار رودخانه ارس درست در مرز ایران با جمهوری خودمختار نخجوان در شهر جلفا واقع شده است. این بازارچه از سال ۱۳۷۳ شروع به فعالیت کرد و اکنون یکی از بازارهای پر رونق و پر رفت و آمد استان آذربایجان‌شرقی به شمار می‌رود. تبدیل شدن جلفا به منطقه آزاد ارس باعث رشد و گسترش بازارچه مرزی جلفا و مراکز خرید زیادی در این منطقه گردید

کلیسای چوپان

 این کلیسا محل عبادت چوپانان ارامنه بوده است. به همین علت به آن، کلیسای چوپان گفته میشود. بنای این کلیسا بر خلاف تمامی کلیساها، بسیار ساده و بی آلایش است زیرا محل عبادت قشر ساده و پایین دست محسوب می‌شده است. این کلیسا با تمام سادگی در میان کوه های سرخ رنگ بسیار خود نمایی می‌کند.

کلیسای سنت استپانوس

 از جلفا پس از 17 کیلومتر مسیر پر پیچ و خم کوهستانی به دره های هزار ساله شام میرسیم. دره ای که روزگاری محل زندگی ارامنه بوده و کلیسای سنت استپانوس را در دل خود جای داده است. این منطقه امروزه خالی از سکنه است و کلیسای سنت استپانوس از فرط فرسودگی به نام محلی خرابا کلیسا (کلیسا خرابه) شناخته میشود. کلیسای سنت استپانوس پس از قره کلیسا، دومین کلیسای مهم ارامنه است. نام این کلیسا از استفان ( سن استپانوس ) که از اولین شهدای دین مسیحیت است گرفته شده است. ناگفته نماند که کلیساهای زیادی در دنیا به این نام وجود دارند.

کلیسای سنت استپانوس جلفا در سده نهم میلادی ساخته شده است و بر اثر زلزله شدیدی ویران شده است اما در دوره صفویه مرمت و بازسازی شده است.

زمانی که وارد محوطه کلیسا سنت استپانوس می‌شوید اولین چیزی که توجه هرکسی را به خود جلب می‌کند گنبد زیبای 16 وجهی است که بر فراز کلیسا می‌درخشد و در اطراف آن دوازده نفر از حواریون مسیح قرار دارند.

تمام قسمتهای بنای کلیسای سنت استپانوس از سنگ های سرخ و صورتی و سفید با هفت برج نگهبانی و پنج استوانه سنگی مستحکم ساخته شده است.

درب چوبی و آهن کوبی شده کلیسا را که باز کنید، مبهوت شکوه و عظمت آن خواهید شد. سرتاسر دیوارهای خارجی کلیسا پوشیده از حجاری ها، طاق نماها و ستون هایی است که  بر روی آن تصاویری از حواریون و قدیسان و فرشتگان کشیده شده است. از دالان آجری با پله های سنگی که به سمت بالا بروید به پنجره های نورگیر خواهید رسید.و سپس وارد حیاط کلیسا می‌شوید. اینجا همان جایی است که ناقوس کلیسا در گنبد سرخ رنگ هشت پر را باید می‌دیدید اما متاسفانه این ناقوس در گذشته برای تعمیر به ایتالیا برده شده و هرگز پس آورده نشده است. در کنار این برج ناقوس قبرهایی از بزرگان آیین مسیح نیز به چشم می‌خورد.

از صحن کلیسا به سمت نمازخانه حضرت پولوس یا اجاق دانیال بروید. نکته ای که باید بگویم این است که نام اجاق دانیال برگرفته از نام دانیال نبی نیست بلکه به دانیال قدیس تعلق دارد.  نمازخانه ای که سر در آن مقرنس کاری های بی نظیری انجام شده است. در نمازخانه، دری چوبی و سنگین و قدیمی است که منبت کاری شده و از آثار دوره قاجار است. نمازخانه فضایی نمور و تاریک دارد. تنها راه ورود نور به نمازخانه، سوراخ بزرگی است که بر روی گنبد قرار گرفته است و گاهی هم صدای بال زدن پرنده ها بر روی گنبد، در فضای نمازخانه میپیچید.

سنت استپانوس زیبا با وجود دور افتاده بودن و سکوتی که تنها با وجود گردشگران در آن شکسته می‌شود، همواره در دل ارامنه زنده است و برای انجام عبادت و مراسم مذهبی باز هم به آن سر می‌زنند.

قره کلیسا

 قره کلیسا قدیمی ترین کلیسای جهان است و در زمان اشکانیان به نشان همزیستی ادیان بنا شده است. بر اساس باور مسیحیان، قره کلیسا مزار تاتائوس مقدس است که در سال 40 یا 43 میلادی برای تبلیغ دین مسیحیت وارد شمال غربی ایران و شهری به نام آرداز (آرتاز) شدکه پادشاه ارمنستان او را به قتل رساند. ارمنیان در آخر تیرماه و اوایل مرداد که مصادف با قتل تاتائوس است، در این کلیسا گرد هم جمع میشوند و مراسم مذهبی خود را برگزار می‌کنند. از جمله این مراسم ها، غسل تعمید کودکان و نوجوانان است. ارامنه معتقدند که غسل دادن آنها در این کلیسا برایشان خیر و برکت به همراه خواهد آورد.

ساختمان قره کلیسا در طول مدت عمر خود بارها و بارها تخریب شده و از اول مرمت شده است.

بار اول در سال 1230 میلادی در اثر حمله چنگیزخان این کلیسا ویران شد و بعد ها در زمان هلاکوخان به همت خواجه نصیرالدین طوسی مجددا بازسازی شد. این کلیسا یک بار در سال 1319در اثر زلزله از بین رفته است، سپس توسط کشیش "زاکاریا" و با تلاش های بی وقفه وی جان دوباره گرفته است. مزار این کشیش بر روی یک تپه مشرف به قره کلیسا واقع شده است.

بعد از این زلزله بزرگ، قره کلیسا جنگ های دیگری هم به خود دیده است که با اینکه در دوره های ایلخانی ها و صفوی ها مرمت شده است، بازهم آثار گلوله و جنگ بر دیوار های آن باقی مانده است.

بزرگ ترین تحولی که مجموعه قره کلیسا به خود دیده است ساخت کلیسای سفید در مجاورت آن است. این کلیسا توسط عباس میرزا (ولیعهد فتحعلیشاه) و همت اسقف اعظم قره کلیسا، "سیمون بزنونی" به دلایل کاملا سیاسی ساخته شد. هدف از ساخت این کلیسا، تغییر مقر مرجع تقلید ارامنه را که کلیسای «اجمیادزین» در نزدیکی ایروان بود، به اینجا تغییر دهد تا ارامنه از زیر نفوذ روسیه تزاری و دولت عثمانی خارج شوند.