تنفس دوباره دریاچه نئور و بازگشت ماهی ها

دریاچه نئور که بزرگترین دریاچه طبیعی و آب شیرین استان اردبیل می‌باشد در بلندیهای باختری رشته کوه باغرو  ایجاد شده است. این دریاچه در ۴۸ کیلومتری جنوب شرقی اردبیل به ‌طرف خلخال در یکی از دره‌های کوهستان باغرو و در ارتفاع ۲۵۰۰ متری از سطح دریا با مساحتی بالغ بر ۲۱۰ هکتار مشتمل بر دو دریاچه کوچک و بزرگ است که در فصل بهار به هم می‌پیوندند و دریاچه واحد را به وجود می‌آورند و عمق متوسط ۵ متر است.
 بارندگی مناسب و وجود چشمه‌های فراوان سبب پایداری وضعیت دریاچه شده ضمن آنکه هوای مطبوع منطقه زمینه بسیار مناسبی برای جذب گردشگر خصوصاً در اوقات گرم سال را فراهم کرده است
درياچه نئور زماني به داشتن ماهي قزلآلاي رنگين كمان خود در ايران شهره بود و هر فصل پائيز مسافران و مردم محلی برای خريد اين ماهي مقابل ماهي فروشي هاي اردبيل صفهای طولانی می‌بستند، اما چند سالي است كه با برهم خوردن تعادل اکوسیستم اين درياچه ديگر امكان پرورش رنگين كمان در نئور وجود ندارد.

رهاسازي قزل آلاي رنگین کمانی درون دریاچه  نئور از چند دهه گذشته تاکنون علاوه بر اینکه منبع غذایی مناسبی را در دسترس افراد بومی و علاقه مندان ماهی گیري قرار می داد، نقش بسزایی در تعدیل زنجیره غذایی دریاچه بخصوص نرخ رشد جمعیت گاماروس ها (نوعی میگوي آب شیرین ) بازي می کرد و در حقیقت دلیل این رهاسازي وجود منابع غذایی مناسب(گاماروس) براي قزل آلاها بود.

پس از چند دهه بهره برداري، رهاسازي قزل آلا در نئور در سال 1389 متوقف شد و امروز دیگر کسی سراغی از رنگین کمان نئور نمیگیرد؛ جمعیت گاماروس ها به شدت کاهش یافته و بجاي آن کاراس ها(کپور) به فرمانروایان بلامنازع دریاچه نئور تبدیل شده اند.

در مورد علت کاهش جمعیت گاماروس ها و تغییر زیست بوم نئور کماکان روایت هاي مختلفی وجود دارد؛ یکی از موارد که در همان آغاز این فاجعه در مطبوعات محلی استان اردبیل نیز مطرح شده، رهاسازي بدون مطالعه گونه مهاجم کاراس درون دریاچه است. بر این اساس در آغاز بروز این مشکل در حالی که می بایست حداکثر 15 هزار قطعه کپور در دریاچه رها می شد، نسبت به رهاسازي 50 هزار قطعه بچه ماهی کپور اقدام شد؛ در واقع زیاده روي در بهره برداري از دریاچه دلیل این کار غیرکارشناسی است.

تا سال 1384 طبق برآورد ظرفیت دریاچه، ماهی قزل آلا توسط سازمان بصورت محدود رهاسازي و در پایان فصل پاییز جمع آوري می شد.در همان زمان گونه مهاجم کاراس شناسایی شد اما به دلیل محدود بودن جمعیتشان، برنامه خاصی تدوین نشد و این امر ادامه داشت تا اینکه در سال 1389 جمعیت کپورها به حدي بالا رفت که شرایط براي پرورش قزل آلا توجیه نداشت. پس از نمونه گیري از دریاچه در سال 1390 دیده شد که گونه قزل آلا رشد چندانی ندارد و از طرفی جمعیت گاماروس ها نیز کاهش یافته، در نتیجه ماهی ریزي اتفاق نیافتاد. با توجه به آن شرایط ، حذف فیزیکی کاراس ها در دستور کار قرار گرفت و براي جمع آوري آنها از دریاچه نئور ، تورهایی در اندازه هاي مختلف خریداري شد؛  عملیات حذف فیزیکی همچنان در سال 91 ادامه پیدا کرد واز آن زمان به هیچ وجه رهاسازي اتفاق نیافتاد.

احیاء دریاچه نئور در قالب قرارداد پژوهشی تحت عنوان «مطالعات مدیریت جامع دریاچه نئور به منظور احیاء و حفاظت پایدار تالاب» مابین اداره کل حفاظت محیط‌زیست استان اردبیل با پژوهشکده آبزی‌پروری آب‌های داخلی کشور در سال ۹۳ آغاز و در سال ۹۴ مورد تائید و تصویب قرار گرفت.

بر اساس نتایج این مطالعه که به منظور حذف گونه مهاجم کاراس و احیاء گونه میگوی گاماروس در دریاچه نئور انجام شد، ارائه راهکار ترکیبی از صید و حذف فیزیکی با تور دامی و مبارزه بیولوژیکی با استفاده از رهاسازی گونه اردک‌ماهی از اهم موارد پیشنهادی بود که مورد تائید قرار گرفت.

در سال های 95 و 96 اجرای طرح پایلوت احیای دریاچه نئور با حذف فیزیکی گونه ماهی هرز و مهاجم کاراس از تالاب، با مشارکت و همکاری جوامع بومی و محلی و با استفاده از تور دام صورت گرفت.

پیش‌بینی می‌شود در اجرای طرح احیای دریاچه حفاظت شده نئور با کاهش و یا حذف فیزیکی و بیولوژیکی ماهی هرز کاراس از این تالاب، جمعیت میگوی گاماروس در حد مطلوب افزایش یابد و همچنین با کاهش نرخ انتقال مواد مغذی در تالاب، شفافیت آب نیز افزایش پیدا کند و با کاهش یوتریفیکاسیون، کیفیت آب دریاچه بهبود خواهد یافت.

تدوین برنامه ساماندهی دام‌های موجود در حوزه آبریز دریاچه، ممنوعیت ورود دام‌ها به حریم کیفی تالاب، اعمال مدیریت زمانی و مکانی چرای دام‌ها در حوضه آبریز و جلوگیری و کنترل ورود مواد مغذی (فسفر و ازت) به دریاچه از اولویت‌های برنامه احیای دریاچه است.